I. Khái quát chung:
1. Thông tin chung:
- Tên nước: Cộng hoà Botswana (The Republic of Botswana).
- Thủ đô: Gaborone.
- Quốc khánh: 30/9/1966.
- Vị trí địa lý: nằm sâu trong lục địa ở phía Nam châu Phi, phía Tây giáp Namibia, phía Bắc và Đông Bắc giáp Zimbabwe, phía Nam và Đông Nam giáp Nam Phi.
- Diện tích: 582.000 km2.
- Khí hậu: bán khô hạn, sa mạc.
- Dân số: 2,81 triệu người (2026, theo IMF).
- Dân tộc: 79% người Tswana; 11% Kalanga còn lại là các tộc người khác.
- Tôn giáo: 71,6% Thiên chúa giáo; 20,6% Không tôn giáo; còn lại theo tôn giáo cổ truyền.
- Ngôn ngữ chính thức: tiếng Anh. Thổ ngữ thông dụng là tiếng Setswana (77,3%) và Sekalanga (7,4%).
- Đơn vị tiền tệ: Đồng Pu-lát-xơ (Pulas).
- GDP: 19,19 tỷ USD (2025, theo IMF).
- GDP/ đầu người: 6.940 USD (2025, theo IMF).
- Lãnh đạo chủ chốt:
+ Tổng thống: Duma Boko (từ tháng 11/2024).
+ Chủ tịch Quốc hội: Dithapelo Keorapetse (từ 11/2024).
+ Bộ trưởng Ngoại giao và Hợp tác Quốc tế: Phenyo Butale (từ tháng 11/2024).
2. Khái quát lịch sử:
Năm 1964, Đế quốc Anh phải chấp nhận chính quyền dân chủ tự quản đầu tiên của người Botswana. Năm 1965 thủ phủ Botswana được chuyển từ Maphiket (thuộc Nam Phi) về Gaborone (thủ đô hiện nay). Botswana chính thức giành được độc lập vào 30/9/1966, tiến hành bầu cử đầu tiên và sửa đổi Hiến pháp. Seretse Khama, lãnh tụ của phong trào đấu tranh đòi độc lập (thuộc đảng Dân chủ Botswana - BDP), đồng thời là thủ lĩnh bộ lạc, đã được bầu là Tổng thống đầu tiên của Botswana (cho đến khi mất năm 1980).
3. Thể chế nhà nước, chế độ chính trị, đảng phái chính trị
- Botswana theo chế độ Cộng hòa Nghị viện. Tổng thống vừa là nguyên thủ quốc gia vừa là người đứng đầu cơ quan hành pháp được Nghị viện bầu ra với nhiệm kỳ 5 năm (tối đa 2 nhiệm kỳ).
- Quốc hội có chức năng lập pháp và điều hành đất nước. Bên cạnh Quốc hội, Botswana còn có Hội đồng Tù trưởng (Ntloya Dikgosi) được thành lập với vai trò là cơ quan tư vấn cho Quốc hội về các vấn đề hiến pháp, tập tục, văn hóa và đất đai. Quốc hội Botswana gồm 65 đại biểu, trong đó 57 đại biểu được bầu trực tiếp, nhiệm kỳ 05 năm; 06 đại biểu được lựa chọn thông qua bỏ phiếu kín của các thành viên còn lại trong Quốc hội.
- Các đảng phái chính:
+ Đảng Dân chủ Botswana (BDP) – Đảng cầm quyền: thành lập năm 1961 bởi ông Seretse Khama, lãnh tụ phong trào đấu tranh đòi độc lập, Tổng thống đầu tiên của Botswana. Đảng theo đường lối chính trị trung hữu, liên tục chiến thắng trong tất cả các cuộc tổng tuyển cử kể từ khi Botswana giành độc lập đến nay.
+ Liên minh vì sự thay đổi dân chủ (UDC): là lực lượng đối lập lớn nhất của Đảng cầm quyền BDP, thành lập năm 2012 gồm Đảng Phong trào Botswana vì Dân chủ (BMD) và Đảng Nhân dân Botswana (BPP) và một số đảng đối lập khác.
4. Tình hình:
4.1 Chính trị nội bộ: Botswana là một trong số ít quốc gia có nền chính trị ổn định nhất châu Phi kể từ khi giành độc lập năm 1966. Ngày 30/10/2024, Đảng đối lập Liên minh vì sự thay đổi dân chủ (UDC) đã giành được đa số ghế trong quốc hội, chấm dứt gần 6 thập kỷ cầm quyền của Đảng Dân chủ (BDP). Ông Duma Boko, ứng cử viên tổng thống của UDC cũng được tuyên bố là tổng thống thứ 6 của Botswana.
4.2 Kinh tế - xã hội: nhờ có sự ổn định về chính trị, quản lý ngân sách chặt chẽ, nguồn tài nguyên khoáng sản giàu có, đặc biệt là kim cương, Botswana đã phát triển từ một trong số những nước nghèo nhất thế giới thành nước có tốc độ phát triển nhanh, thu nhập bình quân đầu người ở mức trung bình cao. Botswana xuất khẩu chủ yếu các mặt hàng: kim cương, đồng, nickel, thịt bò, hàng dệt may và nhập khẩu chủ yếu các sản phẩm: thực phẩm, máy móc, hàng điện tử, thiết bị vận tải, hàng dệt may, xăng dầu, các sản phẩm từ gỗ và giấy, kim loại và các sản phẩm từ kim loại. Botswana đang triển khai Tầm nhìn Quốc gia 2036 (National Vision 2036), đặt mục tiêu phát triển nền kinh tế tri thức, trong đó coi công nghệ thông tin và truyền thông là yếu tố quan trọng để thúc đẩy các ngành công nghiệp và lĩnh vực khác của nền kinh tế phát triển.
5. Quan hệ đối ngoại
- Botswana chủ trương theo đuổi đường lối đối ngoại đa phương, đa dạng hóa, duy trì quan hệ tốt với các nước trong khu vực và thế giới; ưu tiên quan hệ với các nước thành viên SADC, đặc biệt với Nam Phi (đối tác thương mại và đầu tư lớn nhất của Botswana); tăng cường hợp tác với các cường quốc mới nổi, nhất là Trung Quốc.
- Botswana là thành viên của Liên minh châu Phi (AU), Cộng đồng Phát triển miền Nam châu Phi (SADC). Thủ đô Gaborone là nơi đặt trụ sở của SADC. Botswana đóng góp tích cực trong các tiến trình hội nhập kinh tế và chính trị của khu vực, là thành viên của LHQ, Phong trào Không liên kết, Khối thịnh vượng chung, G77, WTO, IMF… Botswana là Ủy viên không thường trực HĐBA/LHQ khóa 1995-1996.
II. QUAN HỆ VIỆT NAM - BỐT-XOA-NA
1. Quan hệ chính trị:
- Thiết lập quan hệ ngoại giao: Ngày 11/2/2009. Đại sứ Lê Lương Minh, Trưởng Phái đoàn Việt Nam tại LHQ và Đại sứ Trưởng Phái đoàn Botswana tại LHQ đã ký Thông cáo chung thiết lập quan hệ ngoại giao cấp Đại sứ giữa hai nước.
- Cơ quan đại diện: Đại sứ quán Việt Nam tại Nam Phi kiêm nhiệm Botswana, Đại sứ quán Botswana tại Trung Quốc kiêm nhiệm Việt Nam.
- Hoạt động trao đổi đoàn: Hai bên từng trao đổi 03 đoàn ở cấp Bộ trưởng và Thứ trưởng; gần đây nhất là chuyến thăm Việt Nam của Bộ trưởng Ngoại giao và Hợp tác Quốc tế Botswana Unity Dow (tháng 8/2019) và Chánh Văn phòng Tổng thống Botswana Lephimotswe Boyce Sebetela (tháng 3/2024).
2. Hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư
Hợp tác thương mại còn khiêm tốn với kim ngạch thương mại song phương năm 2025 đạt 23,24 triệu USD. Trong đó, kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam đạt khoảng 22,3 triệu USD, chủ yếu là đá quý và kim loại quý; xuất khẩu đạt 0,6 triệu USD, chủ yếu là các sản phẩm từ cao su, phương tiện vận tải và phụ tùng, hàng rau quả…
3. Các hiệp định, thoả thuận đã ký kết giữa hai nước
- Hiệp định/Thỏa thuận đã ký: Hiệp định Miễn Thị thực cho người mang hộ chiếu ngoại giao hoặc công vụ (2019)./.
Tháng 1/2026