I. KHÁI QUÁT CHUNG
1. Thông tin chung:
- Tên quốc gia: Cộng hòa Liberia (Republic of Liberia.)
- Thủ đô: Monrovia.
- Ngày Quốc khánh: 26/7/1847.
- Vị trí địa lý: Thuộc Tây Phi, trên bờ Đại Tây Dương, Tây Bắc giáp Sierra Leone, Đông Bắc giáp CH Guinea, Đông giáp Bờ Biển Ngà.
- Khí hậu: Nhiệt đới, nhiệt độ tại Monrovia và khu vực giáp biển mát hơn lục địa.
- Diện tích: 111.000 km2
- Dân số: 5,695 triệu người (2025, theo IMF).
- Dân tộc: Có trên 20 dân tộc, trong đó các dân tộc có dân số lớn nhất gồm: Kpelle (20,2%), Bassa (13,6%), Grebo (9,9%).
- Tôn giáo: Thiên Chúa 85,6%, Hồi giáo 12%, còn lại là tôn giáo cổ truyền. - Ngôn ngữ chính thức: Tiếng Anh.
- Đơn vị tiền tệ: Đô la Liberia (LRD) (1 USD = 180 LRD).
- GDP: 5,05 tỷ USD; GDP/đầu người: 887,43 USD (2025, theo IMF).
- Lãnh đạo chủ chốt:
+ Tổng thống: Joseph Boakai, (từ tháng 01/2024);
+ Phó Tổng thống: Jeremiah Koung (từ tháng 01/2024);
+ Chủ tịch Hạ Viện: Richard Nagbe Koon (từ tháng 12/2024);
+ Chủ tịch Thượng viện: Nyonblee Karnga-Lawrence (từ tháng 01/2024);
+ Bộ trưởng Ngoại giao: Bà Sara Beysolow Nyanti (từ tháng 01/2024).
2. Khái quát lịch sử:
Liberia được thành lập năm 1822, vốn là vùng định cư cho những người nô lệ được giải phóng từ Mỹ trở về, sau đó trở thành quốc gia độc lập năm 1847. Thủ đô Monrovia được đặt theo tên của Tổng thống Hoa Kỳ James Monroe (1758-1831). Tuy nhiên, người bản xứ vẫn chiếm đa số ở Liberia. Đời sống chính trị ở quốc gia này tương đối ổn định trong một thời gian dài mặc dù có sự đối kháng giữa những người Mỹ gốc Phi và dân bản xứ. Từ năm 1885 đến năm 1910, đường biên giới quốc gia được ấn định thông qua các hiệp ước với Anh và Pháp.
Liberia được đánh giá là nền cộng hòa lâu đời nhất tại châu Phi (từ 1847). Cho đến năm 1980, tình hình Liberia tương đối ổn định, tiêu biểu nhất phải kể đến thời kỳ của Tổng thống William Tubman (1944-1971) khi chính sách của ông thu hút được nhiều đầu tư nước ngoài, thu hẹp bớt khoảng cách về chính trị, kinh tế, xã hội giữa người Mỹ gốc Phi và dân bản xứ.
Sau đảo chính quân sự năm 1980, Liberia trải qua 14 năm nội chiến (1989-2003). Tháng 8/2003, Hiệp định hoà bình toàn diện chấm dứt nội chiến đã được ký kết. Năm 2005, Liberia tổ chức bầu cử dân chủ với thắng lợi thuộc về bà Ellen Johnson Sirleaf, từng tốt nghiệp Đại học Harvard. Năm 2011, nữ Tổng thống Ellen Johnson Sirleaf tái đắc cử sau 2 vòng bỏ phiếu dù phe đối lập không công nhận kết quả bầu cử.
Liberia tiếp tục duy trì các cuộc bầu cử theo quy trình dân chủ và chuyển giao quyền lực tương đối hòa bình từ Tổng thống Ellen Johnson Sirleaf sang Tổng thống George Weah và hiện nay là Tổng thống Joseph Boakai.
3. Thể chế nhà nước, chế độ chính trị, đảng phái chính trị:
- Thể chế Nhà nước: Cộng hoà Tổng thống, Tổng thống vừa là nguyên thủ quốc gia vừa là người đứng đầu Chính phủ. Tổng thống được dân bầu trực tiếp, nhiệm kỳ 5 năm, có thể tái cử thêm nhiệm kỳ thứ hai. Nội các được Tổng thống bổ nhiệm và được Thượng viện thông qua.
- Cơ cấu nghị viện: Liberia theo chế độ lưỡng viện: gồm Thượng viện (30 ghế, nhiệm kỳ 7 năm) và Hạ viện (73 ghế, nhiệm kỳ 5 năm).
- Các đảng phái chính: Liberia có khoảng 23 đảng chính trị đang hoạt động, trong đó một số đảng chính sau:
+ Đảng Thống nhất (Unity Party - UP): thành lập năm 1984, là đảng nắm nhiều ghế nhất tại Lưỡng viện và có ảnh hưởng lớn tới nền chính trị Liberia. Chủ tịch Đảng là ông Armin Modad.
+ Đại hội vì sự Thay đổi Dân chủ (CDC): là đảng lớn thứ hai tại Liberia, được thành lập năm 2005 bởi những người ủng hộ Tổng thống đương nhiệm George Weah. Chủ tịch Đảng là ông Mullbah K. Morlu.
4. Đặc điểm tình hình, chính sách:
4.1. Chính trị - xã hội:
- Ngày 10/10/2017, tại vòng 1 cuộc bầu cử Tổng thống Liberia, Phó Tổng thống Joseph Boakai và Cựu danh thủ bóng đá George Weah dẫn đầu tỷ lệ phiếu bầu để tiếp tục tranh cử tại vòng 2. Tháng 12/2017, ông George Weah giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Tổng thống, chính thức trở thành Tổng thống thứ 25 của Liberia.
Ngày 8/12/2020, Liberia tổ chức trưng cầu dân ý về sửa đổi Hiến pháp, trong đó đáng chú ý là đề xuất về giới hạn nhiệm kỳ Tổng thống và hạ nghị sỹ từ 6 năm còn 5 năm và thượng nghị sỹ từ 9 năm còn 7 năm; cho phép công dân Liberia có 2 quốc tịch (song tịch bị cấm từ năm 1973) nhưng không được tham gia tranh cử.
Sau cuộc bầu cử Tổng thống vòng 2 năm 2023 (ngày 14/11/2023), Cơ quan bầu cử Liberia công bố kết quả kiểm đếm của hơn 99,5% phiếu bầu. Theo đó, thủ lĩnh đối lập Joseph Boakai (79 tuổi) đã giành được 50,89% phiếu ủng hộ, giành chiến thắng chung cuộc trước đương kim Tổng thống George Weah (57 tuổi).Tân Tổng thống Liberia Joseph Boakai nhấn mạnh sự cần thiết xây dựng lại cơ sở hạ tầng nghèo nàn, cải thiện các dịch vụ cơ bản cho người dân, cam kết chống tham nhũng.
- Liberia xếp thứ 177/193 về Chỉ số phát triển con người (HDI) năm 2025 (theo Chương trình phát triển Liên hợp quốc).
4.2. Kinh tế:
Liberia khá giàu tài nguyên nước, khoáng sản, rừng và có khí hậu thuận lợi phát triển nông nghiệp. Liberia cũng có thế mạnh về hàng hải và công nghiệp khai khoáng. Hơn ¾ lực lượng lao động của Liberia làm nông nghiệp, sản xuất sắn và lúa gạo. Liberia có nhu cầu cần 500.000 tấn gạo/năm cho 3,5 triệu người, trong đó gạo nhập khẩu và viện trợ quốc tế chiếm 41%, phần còn lại là sản xuất trong nước.
Nhiều năm nội chiến đã phá hủy nghiêm trọng kinh tế Liberia, đặc biệt là cơ sở hạ tầng. Theo Ngân hàng Thế giới (WB), hơn 1 triệu người Liberia, tương đương hơn 1/5 dân số của quốc gia Tây Phi này có mức thu nhập dưới 2,15 USD/ngày. Tổng thống đương nhiệm Joseph Boakai đang nỗ lực cải cách để vực dậy nền kinh tế, tăng cường thương mại, thu hút đầu tư nước ngoài, phát triển cơ sở hạ tầng và cải cách thể chế nhưng còn gặp nhiều thách thức.
Năm 2025, Liberia tiếp tục đối mặt với áp lực ngân sách, lạm phát khoảng 13%, tăng trưởng kinh tế đạt 5,6%.
+ Cơ cấu ngành kinh tế: nông nghiệp 34%, công nghiệp 13,8%, dịch vụ 52,2% (2017).
+ Các sản phẩm xuất khẩu chính: cao su, gỗ, sắt, vàng, kim cương, ca cao, cà phê...
+ Các sản phẩm nhập khẩu chính: nhiên liệu, hóa chất, máy móc, thiết bị vận tải, hàng hóa sản xuất, thực phẩm...
+ Các đối tác thương mại chính: Đức, Trung Quốc, Hàn Quốc, Thụy Sĩ, Ấn Độ, Mỹ...
4.3. An ninh - Quốc phòng:
Phái bộ Liên hợp quốc ở Liberia (UNMIL) mặc dù đã hoàn thành chương trình giải giáp vũ khí đối với những binh lính tham gia nội chiến vào cuối năm 2004 nhưng vẫn duy trì sự hiện diện tại nước này. Tháng 7/2016, Liên hợp quốc đã quyết định trao trả hoàn toàn nhiệm vụ gìn giữ hòa bình cho Chính quyền Liberia và chỉ còn giữ vai trò hỗ trợ. UNMIL hoàn thành sứ mệnh và chấm dứt hoạt động vào 30/3/2018.
Hiện nay, tình hình an ninh cơ bản ổn định.
5. Chính sách và quan hệ đối ngoại:
- Chính sách đối ngoại của Liberia thường tập trung vào việc duy trì quan hệ với cộng đồng quốc tế, khuyến khích hợp tác kinh tế và phát triển, đồng thời thúc đẩy hoà bình và ổn định trong khu vực và trên thế giới.
- Liberia triển khai đường lối đối ngoại độc lập, hòa bình, dựa trên nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác, đảm bảo an ninh quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ.
- Liberia là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế như Liên hợp quốc, Liên minh châu Phi (AU), Phong trào không liên kết, Cộng đồng kinh tế Tây Phi ECOWAS, Quỹ Tiền tệ thế giới (IMF), Ngân hàng Thế giới... Liberia hiện là Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp Quốc nhiệm kỳ 2026-2027.
II. QUAN HỆ VỚI VIỆT NAM
1. Quan hệ chính trị:
- Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao: 28/6/2016.
- Thông tin về cơ quan đại diện tại mỗi nước: Hai nước chưa mở Đại sứ quán tại thủ đô của nhau. Hiện nay, Đại sứ quán Việt Nam tại Ni-giê-ri-a kiêm nhiệm Liberia. Đại sứ quán Liberia tại Trung Quốc kiêm nhiệm Việt Nam.
- Đoàn Liberia vào Việt Nam: Bộ trưởng Ngoại giao Marjon Vashti Kamara (12/2017);
- Đoàn Việt Nam thăm Liberia: Chưa có đoàn thăm Liberia.
2. Hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư:
- Thương mại: Kim ngạch thương mại năm 2024 chỉ đạt 15,56 triệu USD (giảm mạnh so với năm 2023 đạt 23,3 triệu USD, năm 2022 đạt 71,8 triệu USD), trong đó ta xuất 13,55 triệu USD, nhập 2,01 triệu USD. Mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam là phương tiện vận tải và phụ tùng, hàng dệt may, dây điện và dây cáp điện; mặt hàng nhập khẩu là cao su, gỗ.
Theo số liệu sơ bộ của Tổng Cục Hải quan, năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – Liberia đạt 30.087.123 USD, trong đó xuất khẩu 13.407.074 USD (clanke và xi măng, phương tiện vận tải và phụ tùng…), nhập khẩu 16.680.048 USD (phương tiện vận tải và phụ tùng khác, cao su, gỗ và sản phẩm gỗ...).
3. Hợp tác trong các lĩnh vực khác:
Hai nước thường xuyên phối hợp, ủng hộ lẫn nhau trên diễn đàn Liên hợp quốc và các tổ chức quốc tế. Bạn ủng hộ Việt Nam ứng cử Hội đồng Chấp hành UNESCO nhiệm kỳ 2015-2019, Hội đồng Kinh tế-xã hội Liên hợp quốc (ECOSOC) nhiệm kỳ 2016-2018, Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2020-2021, Ủy ban di sản thế giới (WHC) nhiệm kỳ 2023-2027.
4. Các hiệp định, thỏa thuận và văn bản hợp tác đã ký kết:
Hiệp định Miễn thị thực cho người mang hộ chiếu ngoại giao hoặc công vụ (2017).
Tháng 01/2026